(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

భీష్మపర్వ - అధ్యాయ 017

॥ శ్రీః ॥
6.17. అధ్యాయః 017
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Topics
యుద్ధాయ కురుసేనానిర్యాణం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 6-17-0x(3992)(39262)
యథా స భగవాన్వ్యాసః కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్।
తథైవ సహితాః సర్వే సమాజగ్ముర్మహీక్షితః ॥ 6-17-1(39263)
మఘావిషయగః సోమస్తద్దినం ప్రత్యపద్యత।
దీప్యమానాశ్చ సంపేతుర్దివి సప్త మహగ్రహాః ॥ 6-17-2(39264)
ద్విధాభూత ఇవాదిత్య ఉదయే ప్రత్యదృశ్యత।
జ్వలంత్యా శిఖయా భూయో భానుమానుదితో రవిః ॥ 6-17-3(39265)
వవాశిరే చ దీప్తాయాం దిశి గోమాయువాయసాః ।
లిప్సమానాః శరీరాణి మాంసశోణితభోజనాః ॥ 6-17-4(39266)
అహన్యహని పార్థానాం వృద్ధః కురుపితామహః ।
భరద్వాజాత్మజశ్చైవ ప్రాతరుత్థాయ సంయతౌ ॥ 6-17-5(39267)
జయోఽస్తు పాండుపుత్రాణామిత్యూచతురిందమౌ ।
యుయుధాతే తవార్థాయ యథా స సమయః కృతః ॥ 6-17-6(39268)
సర్వధర్మవిశేషజ్ఞః పితా దేవవ్రతస్తవ ।
సమానీయ మహీపాలానిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 6-17-7(39269)
ఇదం వః క్షత్రియా ద్వారం స్వర్గాయాపావృతం మహత్।
గచ్ఛధ్వం తేన శక్రస్య బ్రహ్మణః సహలోకతాం ॥ 6-17-8(39270)
ఏష వః శాశ్వతః పంథాః పూర్వైః పూర్వతరైః కృతః ।
సంభావయధ్వమాత్మానమవ్యగ్రమనసో యుధి ॥ 6-17-9(39271)
నాభాగోఽథ యయాతిశ్చ మాంధాతా నహుషో నృగః ।
సంసిద్ధాః పరమం స్థానం గతాః కర్మభిరీదృశైః ॥ 6-17-10(39272)
అధర్మః క్షత్రియస్యైష యద్వ్యాధిమరణం గృహే ।
యదయోనిధనం యాతి సోఽస్య ధర్మః సనాతనః ॥ 6-17-11(39273)
ఏవముక్తా మహీపాలా భీష్మేణ భరతర్షభ।
నిర్యయుః స్వాన్యనీకాని శోభయంతో రథోత్తమైః ॥ 6-17-12(39274)
స తు వైకర్తనః కర్ణః సామాత్యః సహ బంధుభిః ।
న్యాసితః సమరే శస్త్రం భీష్మేణ భరతర్షభ ॥ 6-17-13(39275)
అపేతకర్ణాః పుత్రాస్తే రాజనశ్చైవ తావకాః ।
నిర్యయుః సింహనాదేన నాదయంతో దిశో దశ ॥ 6-17-14(39276)
శ్వేతైశ్ఛత్రైః పతాకాభిర్ధ్వజవారణవాజిభిః ।
తాన్యనీకాని శోభంతే గజైరథ పదాతిభిః ॥ 6-17-15(39277)
భేరీపణవశబ్దైశ్చ దుందుభీనాం చ నిఃస్వనైః ।
రథనేమినినాదైశ్చ బభూవాకులితా మహీ ॥ 6-17-16(39278)
కాంచనాంగదకేయూరైః కార్ముకైశ్చ మహారథాః ।
భ్రాజమానా వ్యరాజంత సాగ్నయః పర్వతా ఇవ ॥ 6-17-17(39279)
తాలేన మహతా భీష్మః పంచతారేణ కేతునా ।
విమలాదిత్యసంకాశస్తస్థౌ కురుచమూపరి ॥ 6-17-18(39280)
యే త్వదీయా మహేష్వాసా రాజానో భరతర్షభ ।
అవర్తంత యథాదేశం రాజఞ్శాంతనవస్య తే ॥ 6-17-19(39281)
స తు గోవాసనః శైబ్యః సహితః సర్వరాజభిః ।
యయౌ మాతంగరాజేన రాజార్హేణ పతాకినా ।
పద్మవర్ణస్త్వనీకానాం సర్వేషామగ్రతః స్థితః ॥ 6-17-20(39282)
అశ్వత్థామా యయౌ యత్తః సింహలాంగూలకేతునా ।
శ్రుతాయుధశ్చిత్రసేనః పురుమిత్రో వివింశతిః ॥ 6-17-21(39283)
శల్యో భూరిశ్రవాశ్చైవ వికర్ణశ్చ మహారథః ।
ఏతే సప్త మహేష్వాసా ద్రోణపుత్రపురోగమాః ॥ 6-17-22(39284)
స్యందనైర్వరవర్మాణో భీష్మస్యాసన్పురోగమాః।
తేషామపి మహోత్సేధాః శోభయంతో రథోత్తమాన్ ॥ 6-17-23(39285)
భ్రాజమానా వ్యరోచంత జాంబూనదమయా ధ్వజాః।
జాంబూనదమయీ వేదీ కమండలువిభూషితా ॥ 6-17-24(39286)
కేతురాచార్యముఖ్యస్య ద్రోణస్య ధనుషా సహ ।
అనేకశతసాహస్రమనీకమనుకర్షతః ॥ 6-17-25(39287)
మహాందుర్యోధనస్యాసీన్నాగో మణిమయో ధ్వజః ।
తస్య పౌరవకాలింగకాంభోజాః సముదక్షిణాః ॥ 6-17-26(39288)
క్షేమధన్వా చ శల్యశ్చ తస్థుః ప్రముఖతో రథాః।
స్యందనేన మహార్హేణ కేతునా వృషభేణ చ।
ప్రకర్షన్నేవ సేనాగ్నం మాగధస్య కృపో యయౌ ॥ 6-17-27(39289)
తదంగపతినాం గుప్తం కృపేణ చ మనస్వినా ।
శారదాంబుధరప్రఖ్యం ప్రాచ్యానాం సుమహద్బలం ॥ 6-17-28(39290)
అనీకప్రముఖే తిష్ఠన్వరాహేణ మహాయశాః।
శుశుభే కేతుముఖ్యేన రాజతేన జయద్రథః ॥ 6-17-29(39291)
శతం రతసహస్రాణాం తస్యాసన్వశవర్తినః।
అష్టౌ నాగసహస్రాణి సాదినామయుతాని షట్ ॥ 6-17-30(39292)
తత్సింధుపతినా రాజ్ఞా పాలితం ధ్వజినీముఖం।
అనంతరథనాగాశ్వమశోభత మహద్బలం ॥ 6-17-31(39293)
షష్ట్యా రథసహస్రైస్తు నాగానామయుతేన చ।
పతిః సర్వకలింగానాం యయౌ కేతుమతా సహ ॥ 6-17-32(39294)
తస్య పర్వతసంకాశా వ్యరోచంత మహాగజాః ।
యంత్రతోమరతూణీరైః పతాకాభిః సుశోభితాః ॥ 6-17-33(39295)
శుశుభే కేతుముఖ్యేన పావకేన కలింగకః।
శ్వేతచ్ఛత్రేణ నిష్కేణ చామరవ్యజనేన చ॥ 6-17-34(39296)
కేతుమానపి మాతంగం విచిత్రపరమాంకుశం।
ఆస్థితః సమరే రాజన్మేఘస్థ ఇవ భానుమాన్ ॥ 6-17-35(39297)
తేజసా దీప్యమానస్తు వారణోత్తమమాస్థితః ।
భగదత్తో యయౌ రాజా యథా వజ్రధరస్తథా ॥ 6-17-36(39298)
గజస్కంధగతావాస్తాం భగదత్తేన సంమితౌ ।
విందానువిందావావంత్యౌ కేతుమంతమనువ్రతౌ ॥ 6-17-37(39299)
స రథానీకవాన్వ్యూహో హస్త్యంగో నృపశీర్షవాన్ ।
వాజిపక్షః పతత్యుగ్రః ప్రహసన్సర్వతోముఖః ॥ 6-17-38(39300)
ద్రోణేన విహితో రాజన్రాజ్ఞా శాంతనవేన చ।
తథైవాచార్యపుత్రేణ బాహ్లీకేన కృపేమ చ ॥ ॥ 6-17-39(39301)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే భీష్మపర్వణి భగవద్గీతాపర్వణి సప్తదశోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Footnotes
6-17-2 మఘావిషయగః సోమస్తద్దినం ప్రత్యపద్యతేతి।
మఘా పిత్ర్యాం నక్షత్రం తస్య విషయో దేశః పితృలోకస్తద్గతః సోమః।
కురుపాండవయుద్ధారంభదినముక్తం భారతసావిత్ర్యాం-హేమంతే ప్రథమే మాసి శుక్లపక్షే త్రయోదశీం।
ప్రవృత్తం భారతం యుద్ధం నక్షత్రే యమదైవతే। ప్రథమే మార్గశీర్షే।
అత్ర త్రయోదశీశబ్దేన తద్యుక్తా చతుర్దశ్యేవ గ్రాహ్యా।
అర్జునేన హతో భీష్మో మాఘమాసేఽసితాష్టమీతి।
త్రయోదశ్యాం తు మధ్యాహ్నే భారద్వాజో నిపాతిత ఇతి।
తత్రైవ యుద్ధస్య దశమే పంచదశే చాహ్ని తయోర్భీష్మద్రోణయోరష్టమీత్రయోదశీసంయోగదర్శనాత్।
అత్ర పౌషేతి మాఘశబ్దో మకరాయనాభిప్రాయేణ। తదానీం తత్సంభవాత్ అసితాష్టమీతి ఛేదః।
అన్యథా సప్తమీద్వాదశ్యోరేవ తయోర్హననం ప్రాప్నోతి।
యత్తు అమావాస్యాయాం దుర్యోధనహననం తత్రైవోక్తం తత్రాప్యమావాస్యాశబ్ద ఇష్టిదినే ప్రతిపద్యేవ ప్రయుక్తో వేదితవ్యః। యమదైవతే ఇతి భరణీ న గ్రాహ్య కింతు యుగ్మదైవతం మృగశీర్షమేవ గ్రాహ్యం। తస్య హి పూర్వదలం శుక్రదైవత్యత్వాదాసురం ఉత్తరార్థం బుధదైవత్యత్వాద్దైవ్యం।
తేన తత్రాసురాణాముపరమో దేవానామభ్యుదయశ్చ సిద్ధ్యతి। కించ-చత్వారింశదహాన్యద్య ద్వే చ మే నిఃసృతస్య వై।
పుష్యేణ సంప్రయాతోస్మి శ్రవణే పునరాగత ఇతి యుద్ధారంభాదష్టాదశేఽహ్ని తీర్థయాత్రాత ఆగతస్య బలదేవస్య వచనాత్ శ్రవణే యుద్ధసమాప్తిర్దృశ్యతే। తతః ప్రాచీనేఽష్టాదశర్క్షే మృగశీర్ష ఏవ యుద్ధారంభః సంభవతి నత్వేకవింశే భరణ్యాం।
అష్టాదశదినమధ్యే నక్షత్రత్రయక్షయస్య కల్పయితుమయుక్తత్వాత్ కార్తికీ కృత్తికాయోగానుపాతేన చతుర్దశ్యాం మృగస్యైవ సంభావనాచ్చ।
ఏతేన యుద్ధారంభం ప్రకృత్య- మఘావిషయగః సోమస్తద్దినం ప్రత్యపద్యతేతి భీష్మపర్వణి సంజయవాక్యాన్మఘాయాం యుద్ధారంభ ఇత్యపి నిరస్తం।
బలదేవవాక్యవిరుద్ధత్వాత్ । శబ్దార్థస్తు మఘాపదేన తత్సహచరాః పితరో లక్ష్యంతే।
తేన యుద్ధే మృతానాం ఉత్తమదేహప్రదానార్థం చంద్రస్తదా పితృలోకే సన్నిహితోఽభూదితి।
స్వర్గిణాం దివ్యదేహలాభశ్చంద్రాధీన ఇతి శాస్త్రప్రసిద్ధేః ।
తథా ద్వాదశ్యాం రాత్రియుద్ధే చంద్రోదయకాలే-త్రిభాగమాత్రశేషాయాం రాత్రౌ యుద్ధమవర్తతేత్యుక్తం తత్ర త్రిభాగేత్యస్య త్రిముహూర్తశేషాయామిత్యర్థః। తథా-అష్టపంచాశతం రాత్ర్యః శయానస్యాద్య మే గతాః ఇతి భీష్మవచనం తు-మాఘోఽయం సమను ప్రాప్తః- త్రిభగమాత్రః పక్షోఽయం ఇతి వాక్యశేషానుసారాత్। అశతం శతహీనం యథా స్యాత్తథా అష్టపంచ అష్టపంచాశద్రాత్రయో వ్యతీతా ఇతి వ్యాఖ్యేయం।
విలోమశోధనాత్ అష్టపంచాశదూనం శతం రాత్రయో ద్వాచత్వారింశద్రాత్రయో వ్యతీతా ఇత్యర్థః।
తథాచ పౌషకృష్ణాష్టమీతో మాఘశుక్లపంచంయాం తావతీ దినసంఖ్యా పూర్యతే పక్షస్య చ తృతీయో భాగో గతో భవతి।
తతత్రాప్యేకతిథిక్షయాత్ పంచంయాః ద్విచత్వారింశత్తమత్వం జ్ఞేయం।
శేషో భవితుమర్హతీత్యత్ర కార్యశేషో దేహత్యాగాదిరేవ శేషో నతు పక్షశేష ఇతి వ్యాఖ్యా జ్ఞేయా।
తత్రాయం నిష్కర్షః। కార్తికశుక్లద్వాదశ్యాం రేవత్యాం కృష్ణప్రయాణం।
తతో నిష్కర్షః। కార్తికశుక్లద్వాదశ్యాం రేవత్యాం కృష్ణప్రయాణం।
తతో మార్గశీర్షకృష్ణపంచంయాం పుష్యే సేనయోర్నిర్యాణం।
తతః పంచంయాం ఉపరి షష్ఠీమారభ్య సప్తదినాని గణయిత్వా తదుపర్యష్టమేఽహ్ని అమావాస్యా భవిష్యతీత్యనేన త్రయోదశదినాత్మకోఽయం కృష్ణపక్షో మహోత్పాతజనక ఇతి సూచితం।
క్షీణయోశ్చ తిథ్యోః పక్షాంతరే పునర్వృద్ధ్యా సంఖ్యాపూరణేభవతీతి మార్గశీర్షకృష్ణపంచమీమారభ్య పౌషశుక్లప్రతిపత్
ద్విచత్వారింశీ తిథిర్భవతీతి బలదేవవాక్యోక్తా దినసంఖ్యా నక్షత్రసంఖ్యా చానుగృహీత భవతి।
యత్తు- సప్తమాచ్చాపి దివసాదమావాక్యా భవిష్యతి।
సంగ్రామయోజయేత్తత్ర తాం హ్యాహుః శక్రదైవతాం।
ప్రయాధ్వం వై కురుక్షేత్రం పుష్యో ద్యేతి పునఃపునరితి దుర్యోధనవాక్యం తత్ర సంగ్రామమిత్యనేన సంగ్రామే జయసాధనం ధారాబంధాదికం తస్యాం యోజయేదిత్యుక్తం। శక్రదైవతామిత్యనేన తస్యాం జ్యేష్ఠానక్షత్రయోగ ఉచ్యతే। సచ తిథిద్వయక్షయాత్తత్రాసంభవన్నపి తత్ర తిథివదేవ నక్షత్రక్షయాద్వా తిథినక్షత్రయోరాద్యంతయోగాద్వా జ్ఞేయ ఇతి సర్వం సమంజసం। మహాగ్రహాః రాహుకేతో రుపగ్రహత్వాత్సప్తైవ ॥
6-17-4 వవాశిరే శబ్దం కృతవంతః ॥
6-17-11 అయోనిధనం అయసా శస్త్రేణ మరణం ॥
6-17-18 తాలేన ధ్వజభూతేన ॥
6-17-20 గోవాసనః తద్ద్రేశ్యః ॥
6-17-29 వరాహేణ కేతుముఖ్యేనేతి సంబంధః ॥
6-17-34 నిష్కేణ కంఠాభరణేన ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.